Moeilijke baas 2

Egbert, 43,  projectleider bij een Energiebedrijf stelde in een cursus de volgende vraag: Ik werk sinds kort met een nieuwe directeur op mijn onderdeel, ze zit twee management lagen boven mij. Ik raak iedere keer met haar in een vervelende discussie, ze triggert mij enorm!  Hoe blijf ik uit die discussie? Ze bemoeit zich met details tot vier niveaus onder haar. In vergaderingen met leveranciers  valt ze mij openlijk af en corrigeert me op details. Niet alleen ik, maar ook de managers boven mij hebben daar last van. Wat denkt ze wel niet!?

Egbert kreeg vlekken in zijn nek van deze dame. 'Controlfreak, lastige baas, beetje Albayrak type!' werd er al in de groep gemompeld. Bij zo iemand hadden we direct wel een beeld. 

Gelukkig had Egbert de vraag heel interactief verwoord; ze triggert mij enorm, hoe blijf ik daar uit? 

Interessant om het meteen even om te draaien; waar zou Egbert háár op triggeren in hun samenwerking?

Ik vroeg Egbert te kijken vanuit het perspectief van zijn vrouwelijke directeur, als nieuwkomer in een mannenorganisatie, in een vakgebied waarin zij niet technisch geschoold was, terwijl alle mannen dat wel waren. Na enig denken en aarzelen, gaf Egbert aan dat ze waarschijnlijk onzeker was over haar inhoudelijke expertise. En dat ze dat wilde compenseren door extra betrokkenheid te tonen op details. Hij gaf toe dat ze erg resultaatgericht was en een flinke opdracht had (organisatie klaarmaken voor een fusie). En gezien door haar bril zag hij dat hij steeds meer details voor haar ging afschermen. Hij zag dat ook de andere managers zich steeds verder terugtrokken waarop zij steeds grimmiger controlegedrag begon te vertonen. Sterker nog: waarschijnlijk werd zij steeds argwanender, en begon ze de indruk te krijgen dat er iets flink mis was in de organisatie, waardoor ze er des te meer overtuigd van kon raken dat rigoureuze ingrepen nodig waren.  Toen Egbert inzag dat hij dit patroon mede versterkte door haar steeds meer buiten te sluiten, besloot hij op een nieuwe manier met haar te gaan samenwerken.

Hij zou zijn directeur gaan trakteren op details en haar ‘gratis’ dingen weggeven waarvan hij wist dat hij haar er een plezier mee deed. Hij zag dat het weinig zin had gevangen te blijven in gevoelens van betutteling. Hij kreeg zelfs lol in het idee de regie te nemen!

Moeilijke bazen zijn niet zozeer moeilijke mensen is mijn stelling. Ik geloof eerder dat ze afwijken in de context, en daarom 'schuren'. We zien een dromer oreren tussen de doeners. Een vrouw zich staande houden tussen mannen. We zien een man laveren tussen vrouwen. Een cijferneuker stuurt op marges tussen idealisten, we zien een bouwmanager commanderen aan hoogopgeleide professionals. 'Moeilijke bazen' hebben een andere bril op dan de medewerkers en spreken een andere taal.  En meestal heeft een moeilijke baas ergens hoog in de boom invloedrijke sponsors, die die andere bril juist willen. 

Soms schuurt de stijl van de baas misschien teveel met die van de organisatie. Zoals wanneer de directeur van het COA rondrijdt in een goudkleurige Mercedes. Maar dat wil nog niet zeggen dat Nurten Albayrak een despoot is.

Moeilijke baas

Er wordt heel wat geroddeld over bazen.

Daar is op zich niets raars aan; hoge bomen vangen veel wind, en wie leiding geeft, weet dat er over hem of haar gepraat wordt. 

In de context van een leertraject wordt de baas (die natuurlijk allang niet meer zo genoemd wordt, we laten ons toch niet meer door een baas aansturen!) dan ook vaak besproken. Logisch, en zelfs wenselijk; het verbeteren van de relatie met de baas staat vaak in de top 3 van ons verlanglijstje.

Spannender wordt het wanneer de baas stevige etiketten krijgt opgeplakt. 'Mijn baas is een machtswellusteling, mijn baas heeft totaal geen visie, mijn baas is volledig incompetent voor die plek; ik begrijp niet hoe hij daar is terecht gekomen, mijn baas ontbeert echt elk empatisch vermogen' en ga zo maar door.

Het schept een band om samen boos te zijn op de baas. De uitspraak 'ik heb een moeilijke baas' is dan ook erg verleidelijk en appelleert aan partij kiezen. De moeilijke baas staat garant voor heel wat gezellige koffiesessies en tegen het einde van het leertraject wordt geroepen dat 'de baas deze cursus ook heel goed zou kunnen gebruiken!'. Ook nog eens vleiend voor de begeleiding.

Maar wie partij kiest, is vanaf dat moment eigenlijk verloren als gesprekspartner (het is mij meer dan eens overkomen).

Het 'moeilijke' van de baas is als waarheid en als persoonlijke eigenschap geformuleerd en daarmee een vaststaand punt geworden. Wie partij kiest, neemt dit perspectief over, en raakt daar net zo in gevangen als de medewerker-van-de-moeilijke-baas zelf. Het punt van waar-uit je waarneemt, neem je voor 'waar' aan.
 Leuke vragen om daar uit te blijven zijn bijvoorbeeld:

‘Bewijs ik je een dienst door jou of je baas gelijk te geven?’. 

Of nog ontregelender: ’sinds wanneer heb jij problemen met je baas?’.
De eerste keer dat ik deze vraag durfde te gebruiken, viel iemand letterlijk tien seconden stil.

Moeilijke baas wordt moeilijke relatie. Nieuw perspectief.

Een prachtige naam voor het onderzoeken van verschillende perspectieven vind ik Meervoudige Partijdigheid. Je bent wel partijdig, maar je bent voor álle partijen.
Handenwrijvend van nieuwsgierigheid verken je niet alleen het perspectief van de medewerker, maar vooral ook het venster gezien vanuit de baas zelf, de Raad van Toezicht, het MT, de voormalig directeur en de professionals. Je blijft switchen van punt van waar-uit je waarneemt, en ontdekt dat de baas vele relaties heeft, waarvan sommige het etiket 'moeilijk' hebben, maar lang niet alle.

Volgende keer een voorbeeld!

Loslaten is iets anders vastpakken

'Ik wil leren loslaten' zeggen mensen soms tijdens een training over leiderschap.
'Ik kan mijn werk niet loslaten' vertelt iemand mij die 's nachts ligt te piekeren.
'Ik móet loslaten onder de knie krijgen' formuleerde een coachee gister nog vervaarlijk fronsend, waarmee ze onmiddellijk de tegenstelling in beeld bracht.
Loslaten is een heilig woord geworden, een oplossing voor alles.

Het is één ding als mensen over zichzelf zeggen dat ze meer moeten loslaten, het is iets anders als ze het tegen jóu gaan zeggen. 'Laat het los!' zegt iemand stralend tegen je, alsof ze het meest geniale advies der adviezen zojuist doorkreeg van boven.
Bedremmeld kijk je je gesprekspartner aan. Tja, dat klinkt wel wijs. Stom dat je daar zelf nooit op gekomen was!

In de loop van de jaren heb ik een flinke allergie tegen het advies 'loslaten' opgebouwd. Die allergie komt voort uit de periode dat ik, worstelend met een nog onvervulde kinderwens, vaak te horen kreeg 'joh, je moet het gewoon wat meer loslaten!'. Het waren de momenten dat ik iemand wel een klap in zijn (meestal haar) gezicht kon verkopen.
Dezelfde woede zag ik bij onze scheidend directeur tijdens zijn afscheidsspeech. Hij maande ons alsjeblieft op te houden met die goedbedoelde adviezen aan hem over Loslaten. Wie ergens vol van is (een kinderwens, een onderneming leiden) heeft goede redenen zich ergens druk over te maken.

Daarnaast plaatst de (meestal ongevraagde) adviseur de ander in een onmogelijke positie. Door te zeggen 'jij moet het loslaten' zeg je eigenlijk ook 'jij houdt iets vast en dat is een probleem'. Of nog een stapje verder: 'jouw hele vraag wordt waarschijnlijk veroorzaakt door het feit dat je niet los kan laten, dus het is je eigen schuld'. Van bevlogen, verlangend of gedreven mens sta je ineens in de positie van een Niet-Loslater. Je hebt het allemaal aan jezelf te danken. Je bent afhankelijk van de verlichte mensen in jouw omgeving die gelukkig zo aardig zijn je te vertellen dat je los mag laten. Als Niet-Loslater zou je daar natuurlijk nooit zelf opkomen.
Zie maar weer eens uit die hoek weg te komen!
De roze olifant staat in de kamer, en is er met geen mogelijkheid meer uit te krijgen.

Hoe gezond het advies 'Laat het los!' ook klinkt, het pathologiseert en betuttelt.
Een verfrissend nieuw idee over loslaten ondervond ik laatst in een Aikido workshop.
'Niet vastpakken' zei onze leermeester. Gedachten, gevoelens, projecten, actielijsten en verwachtingen waar je los van wil komen: 'Gewoon niet vastpakken als het langskomt'.

Deze omdraaiing bevalt me meer. Het plaatst je in de positie van de regisseur. Als je iets vastpakt, is dat een keuze. Je kunt 't ook voorbij laten gaan. Of je kunt kunt iets ánders vastpakken. Iets met een hoger doel, een hoger belang.
De leidinggevende die vindt dat hij nog 'teveel in de operatie' zit, heeft de keuze zich drukker te gaan maken over visie.  Iemand die vindt dat hij teveel werkt, zou zich drukker kunnen maken over z'n relatie en kinderen. Iemand die zich voortdurend ergert aan anderen, zou haar eigen inspiratiebronnen meer vast kunnen pakken.

En in plaats van nog heel lang te turen op de perfecte laatste zin van deze blog, kan ik besluiten nú naar de sportschool te gaan ;-)

Tevreden met een zesje

Deze herfst voelde ik duidelijk de grenzen van mijn kunnen. Teveel ballen in de lucht, en in de LINDA. las ik dat het ook nog een naam heeft: gesandwiched tussen jonge kinderen en zieke ouders. Tom Poes verzin een list.

Toen viel mijn oog op een artikel in de NRC over de zesjescultuur. Nu eens geen aanval op Nederland als achterblijvend kennisland, maar een pleidooi voor het zesje. Niet iedereen kan excelleren, en tevreden zijn is een groot goed in een tijd waarin je eigenlijk altijd het beste uit jezelf moet halen (trouwens wel geschreven door twee onderzoekers die beide cum laude promoveerden: Anouk van Kampen en Jan Truijens Martinez).

Via de route van het zesje gloorde ineens mijn oplossing aan de horizon. Tijdelijk onbetaald verlof opnemen en even niet meedoen in het dynamische gebeuren op mijn werk. Tevreden zijn met een zesje.
Ruimte om te genieten van het samenzijn met mijn familie, nu het nog kan.

Deze truc van het verlagen van m'n ambitie bevalt mij goed. Wat een opluchting. Hoewel, ik twijfelde wel even toen ik bij een collega Iedereen succesvol las dat ik me gedraag als een twintiger. Deze generatie heeft een zeer pragmatische manier van omgaan met falen en succes; als het even niet lukt, maak je succes gewoon minder belangrijk!

Heerlijk om weer even 20 te zijn;-)

Buurvrouwen en krabbenmand

Een gezellige kinderverjaardag bij de buren, met zelfgebakken taart. Twee zelfs. Waarom doe ik dat niet? Ik denk aan de "Cars" taart die ik voor onze zoon heb laten maken bij de bakker, lekker makkelijk en succes verzekerd.
Al snel praten de mannen over de nieuwste blessure op het sportveld, terwijl de vrouwen elkaars kleding en taartbaksels bewonderen. Met 15 kinderen om je heen is dat ongeveer het hoogst haalbaare niveau, al doe ik elke verjaardag mijn best een echt gesprek te voeren met tenminste een persoon.
Buurvrouw C schuift iets later aan. Ze heeft een nieuwe baan als directeur van een instelling, en ik breng mijn voornemen meteen in de praktijk door haar honderd uit te vragen over haar ervaringen. Drie kwartier later glipt ze druk lachend en zich excuserend naar de gastvrouw het huis weer uit. Geen wonder; ik heb net begrepen dat ze nog een speech voor 600 mensen moet voorbereiden, voor de volgende dag!
Haar vertrek wordt door de andere dames subtiel becommentarieerd. "Sinds ze die nieuwe baan heeft, is er echt geen leuk gesprek meer met haar te voeren, ze heeft nooit meer tijd!"
"Ik vind het knap hoor, maar ik zou het niet kunnen, laat staan willen, directeur!!"
"Het lijkt me nou niet echt leuk voor de kinderen, een moeder die zoveel weg is".
Ik twijfel of ik de teneur van dit gesprek ga doorbreken door een ander geluid te laten horen. Ik weet dat als ik het doe, ik een knalrooie kop zal krijgen, zoals vroeger in de discussies met met mijn oma over emancipatie. Voor de zoveelste keer vraag ik me af waarom het onderwerp toch zo gevoelig ligt?
Ik denk aan de column van Mei Li Vos die ik gister in Esta nr 22 las. Een pleidooi voor meer vrouwen als baas, en meer ondersteuning voor vrouwen die dat pad durven kiezen door rituele verbranding van de krabbenmand. Ik besluit 's avonds een kaartje bij de buurvrouw in de brievenbus te doen met felicitaties voor haar stoere baan.

Omdraaing

De laatste weken ben ik in de ban van het fenomeen omdraaien.
Het begon een paar maanden terug toen ik onze kamervoorzitter Gerdi Verbeet mocht ontvangen op een netwerkavond. Eén van de verrassende tips die zij de toegestroomde dames meegaf was:
''Dames als je het heel druk hebt: wees blij! Wie het druk heeft, heeft iets te kiezen! Dat geeft juist vrijheid! Doe die dingen die je leuk vindt, en de rest geef je weg, of doe je niet''.

De vrijheid en luxe van een vol bestaan. Je hebt iets te kiezen.
Dat voelt veel pittiger dan 'ik moet nog zoveel'.

Ik kan het meteen toepassen op de was. Doorgaans voel ik mij behoorlijk lullig als ik thuis aan het werk ben, terwijl onze hulp door het huis zwoegt. Zij is aantoonbaar aan het werk, en wat zit ik nou helemaal achter dat beeldscherm te doen? Het lullige gevoel bereikt altijd een hoogtepunt als zij op de bovenste verdieping aankomt en onze wasmand ziet. Weer niet door mij leeggeruimd in het weekend.
Maar nu draai ik het om. Er zijn vele dingen die ik kan doen met mijn tijd. En ik kies niet voor de was.
Ik kies voor dingen die ik leuker vind, zoals mijn werk. Ik accepteer een chronisch achterlopende wasmand. Wat een vrijheid.
Ontspannen neem ik nog een slokje koffie.
Onze hulp klopt op de deur. Of ze de was zal vouwen en opruimen, ze heeft vandaag tijd voor een extra klus. Graag!

Als je toestaat dat je werk ook je hobby is, worden keuzes ineens makkelijker.
Leuk zeg, dat omdraaien.

Verwende Prinsesjes

In de Kerstvakantie las ik het boek Verwende Prinsesjes van Elma Drayer.
Kort samengevat: Nederlandse vrouwen zijn ma-di-do vrouwen die veel tijd aan hun hobbies (en kinderen) besteden en te weinig werk maken van hun ambities en vooral: hun financiële onafhankelijkheid.
Best een relevant punt, met 1 op 3 gestrande huwelijken.

Nu werk ik di-wo-do-vrij, ben financieel onafhankelijk, en heb een zeer moderne taakverdeling met manlief op zakelijke wijze uitonderhandeld.  Deze taakverdeling werkt tot op de dag van vandaag uitstekend.
Ons gezin draait op rolletjes en wij storten ons vol overgave op ons werk.
Kortom: ik nestelde mij vol vertrouwen met het boek op de bank; ik zou vooral bevestiging en complimenten gaan incasseren voor mijn eigen levenswijze. Een heerlijk vooruitzicht om weer eens te horen dat je het allemaal goed doet!
Dat pakte anders uit.
Ergens halverwege het boek, voelde ik een flinke stomp in mijn maag.
De schrijfster rekent fel af met de (blijkbaar?) typisch Nederlandse behoefte aan ''rust en ruimte''.
Hoe vrouwen in ons land veel tijd willen hebben voor hobbies, voor ''zichzelf'', waar vrouwen in andere landen gewoon werken in die tijd.
Ik voelde mij aangesproken; ook voor mij is ''rust en ruimte'' belangrijk. Mijn overlevingstrategie in de wekelijkse hectiek. Hou ik mezelf hiermee klein?
Of, om met Beatrijs Smulders te spreken, zijn Nederlandse vrouwen juist de meest geëmancipeerde vrouwen ter wereld, omdat ze gewoon doen waar ze zelf zin in hebben?

Ik ging erop letten. Inderdaad hoor ik vrouwen zeggen ''ín mijn nieuwe werkschema, heb ik helemaal geen dag meer voor mezelf!'' Of ''Er is meer hoor, dan werk alleen'!''. Mannen hoor ik dat soort dingen nooit zeggen.
En terugdenkend aan de Sinterklaasgedichten, ja, inderdaad kregen de dames opvallend vaak crèmes en badartikelen kado met de verwijzing naar ''een momentje voor jezelf''.
De heren kregen Top Gear jaarboeken, die mochten lekker in de versnelling. Hebben mannen dan geen behoefte aan rust en ruimte, aan innerlijke vertreding?

Misschien is het zo dat vrouwen juist ontspannen door in de vertraging te gaan, tijdens een dagje sauna. En dat mannen ontspannen terwijl ze in een snelle auto op weg zijn naar hun werk?
Ik ben er nog niet uit.